719 nolu Hadis’in
İzahı:
Duhâ nafilesi; kuşluk namazı
demekdir. Görülüyorki Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in kuşluk
namazını kılıp kılmadığı hususunda Hz, Âişe 'den biribirine muarız hadîsler
rivayet olunmuşdur. Bunların bâzılarında, bu namaz nefiy, bâzılarında da isbât
edilmektedir.
Resûlullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem)'in, Hiç Kuşluk namazı kılmadığını bildiren Âişe hadîsini
Buhârî «Kitâbü't-Teheccüd» de; Ebû Dâvûd ile Nesâî de «Namaz» bahsinde muhtelif
râvîlerden tahrîc etmişlerdir. Bu husûsda imam Nevevî şunları söylemektedir:
«Hz. Âişe'nin, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in kuşluk namazını hem
kıldığını hem kılmadığını bildiren iki hadîsinin arası şöyle bulunur: Nebi
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bu namazı faziletinden dolayı bazen kılar; bazen
de Hz. Âişe 'nin dediği gibi ümmetine farz olur endîşesi ile terk ederdi. Âişe
(Radiyallahu anha) 'nın :
Resûlullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem), kuşluk namazını kılmazdı. Meğer ki bir seferinden gelmiş
ola!... sözü de: Ben, onu görmedim... mânâsına te'vîl olunur. Nitekim ikinci
rivayette aynen bu sözü söylemiş ve: Ben, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve
Sellem)'i kuşluk namazı kılarken hiç görmedim, demişdir. Bunun sebebi şudur: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve
Sellem) kuşluk zamanında Hz. Âişe'nin yanında nadiren bulunurdu. Çünkü
ekseriyetle o vakitde ya yola gider yahut mescîdde veya başka bir yerde
bulunurdu. Kadınlarının yanında bulunduğu zaman dahî Âişe (Radiyallahu
anha)'nın yanında ancak dokuz günde bir kalabiliyordu. Bu sebeple Hz. Âişe
'nin: Ben, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i, kuşluk namazı kılarken
görmedim, demesi sahîh olur, Hakîkatta Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve
Sellem)'in, bu namazı kıldığını yâ kendisinden yahut başkasından duymuş
olabilir.
Yahut şöyle denilir: Hz.
Âişe'nin Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) kuşluk namazını kılmazdı.)
sözünün mânâsı, ona devam etmezdi; demekdir. Bu takdirde Âişe (Radiyallahu
anha) bu namazın aslını değil, ona devamı nefî etmiş olur.
Gerçi İbni Ömer 'den
rivayet edilen sahîh bir habere göre, kendisi kuşluk namazı hakkında: O,
bid'atdır, demişse de, bu söz: O namazı, mescidde alenen kılmak, bid'atdır,
mânâsına hamledilmişdir. Nitekim böyle yapanlar, da bulunurdu. Yoksa mezkûr
namazın evlerde kılınması mezmûm değildir. Yahut: Bu namazı devam üzere kılmak
bid'atdır, denilir. Çünkü Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ümmetine farz olur
endîşesi ile ona devam etmemişdi. Ama bu hüküm Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve
Sellem) hakkındadır. Bizim için kuşluk namazına devam etmenin müstehab olduğu
Ebû'd-Derdâ ve Ebû Zerr (Radiyallahu anh)
hadîsleri ile sâbitdir.
Yahut şöyle denilir: Hz.
İbni Ömer, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in kuşluk namazı kıldığını ve
kılınmasını emrettiğini duymamışdır.
Her ne hâl ise Cumhûr-u
ulemâya göre kuşluk namazı kılmak, mustehabdır. Bu husûsda yalnız Abdullah b.
Mes'ûd ile Abdullah b. Ömer'in tevakkuf ettikleri rivayet olunur...» Nevevî'nin
izahatı burada sona eriyor.
Hattâbî : «Muhakkak
surette sabit olmuştur ki Nebi. {Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Mekke'nin
fethedildiği gün, kuşluk namazını kılmış, bunu Ebû Zerr ile Ebû Hureyre'ye
tavsiye dahi buyurmuşdui.» diyor.
Bu husûsda. İbni
Abdilberr, şunları söylemişdir; «Sünnet ilmi hakkında husûsi bir ma'lûmâta
sahip olan kimseden ulemânın bâzısı bilgi alır. bâzısı alamaz. Hiç bir sahâbî
yoktur ki başkalarının bildiği bâzı hadîsleri gözden kaçırmış olmasın! Bütün
hadîsleri ihatalı bir şekilde bilmek, imkânsızdır. Sonra yetişen ulemâ ancak
ilim, kitaplarda tedvin edildikten sonra bütün hadisleri ihata
edebilmişlerdir... Binâenaleyh Hz. Âişe'nin. bu meseleyi bildiği hâlde: Ben,
Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in kuşluk namazını kıldığını,
görmedim, demiş şahihdir.» demektedir.
İbnü'l.Cevzî, Resûlullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem}'in farz olur diye endişe buyurmasını iki veçhe
ihtimâlli olarak îzâh eder. Birinci veçhe göre, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi
ve Sellem) kuşluk namazını Allah'ın farz kılacağından endîşe etmişdir.
İkinci veçhe göre,
Ashabın, bu namazı farz î'tikaadı ile amel edeceklerinden çekinmişdir.
İbni Battal'a göre de
Hz. Âişe hadîsinin iki şeye ihtimâli vardır :
a) Caiz ki bu hadîs Nebi
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e gece namazı farz kılındığı zaman vârid
olmuşdur. Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in endîşesi, ümmeti hakkındadır.
Bu namazı devam üzere mescidde kılarsa, ümmetine de farz olur; diye endîşe
etmişdir. Kendisine bu namaz zâten farzdı. Şu hâlde Âişe (Radiyallahû
anha)'nın: «Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bazen yapmak istediği bir
işi terk ederdi...» sözü, ümmetini o işi yapmaya davet etmezdi; mânasına gelir.
Yoksa Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem} gece namazını, kendisine farz
olduğu hâlde bırakırdı; demek değildir.
b) İhtimâl ümmetinin
gece namazına devam ede ede zayıf düşerek; kılamamalarından ve bu suretle
Allah'a âsî olacaklarından korkmuşdur. Buradaki İsyan doğrudan doğruya değil;
bil vâsıtadır. Ümmetin, o namazı kılamamaları, Resûlullah'a tâbi olmamak
demektir. Hâlbuki ona tâbi' olmak farzdır. Çünkü Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e
ita'at etmek, Allah'a itaat demekdir. Bunun aksi de Allah'a isyan mânâsına
gelir.